نسخههای نایاب ایرانی گنجینهای ارزشمند از فرهنگ، تاریخ و هنر این سرزمیناند که بسیاری از آنها در کتابخانهها، موزهها و مجموعههای خصوصی نگهداری میشوند. بلرام شکلا، رایزن فرهنگی هند در ایران، به طور گستردهای درباره اهمیت کتاب و کتابخوانی در فرهنگ هندی صحبت کرده و تأکید کرده که وجود ۱۰۰ میلیون نسخه خطی در این کشور، نشانهای از علاقه عمیق مردم به علم و ادبیات است.
از این تعداد، نیم میلیون نسخه به خط فارسی تعلق دارد که به عنوان یکی از غنیترین گنجینههای زبان فارسی شناخته میشود. شکلا به این نکته اشاره کرده است که این میراث فرهنگی نه تنها تاریخ و فرهنگ هند را غنیتر میکند، بلکه باعث تقویت ارتباطات فرهنگی میان دو کشور نیز میشود.
رایزن فرهنگی هند همچنین به برگزاری نمایشگاههای کتاب و ارتباط آن با جشنهای مذهبی در هند اشاره کرد و گفت که این مراسمها فرصتی برای ترویج کتاب و کتابخوانی فراهم میآورد. به علاوه، همکاریهای فرهنگی ایران و هند در زمینه نسخههای خطی نیز در حال گسترش است و فرایند دیجیتالی سازی این نسخهها در حال انجام است.
گنجینههای نسخ خطی فارسی در کتابخانههای هند
در کتابخانههای هند، تعداد زیادی کتابهای خطی موجود است که بخشی از آنها در زمان سلطه کمپانی هند شرقی بریتانیا به خارج از کشور منتقل شده و بخشی دیگر به دلیل گذر زمان و رطوبت آسیب دیده یا توسط موریانهها نابود شدهاند. با این حال، هنوز هزاران نسخه خطی و چاپ سنگی به زبان فارسی در کتابخانههای این سرزمین باقی مانده که به شرح زیر جمعآوری شدهاند:
- کتابخانه مدرسه و جامعه سلطانیه در لکنو (فهرست مخطوطات این کتابخانه با عنوان کتابخانه مرحوم سید ابوالحسن، مشهور به “ابو صاحب”، آماده انتشار است).
- کتابخانه مدرسه الواعظین در لکنو.
- کتابخانه راجه محمود آباد (وقف آستان قدس) در لکنو (فهرست نسخ خطی این کتابخانه شامل چهار هزار نسخه عربی و فارسی است که از سوی مرکز تحقیقات فارسی به چاپ رسیده).
- کتابخانه دارالعلوم العلماء در لکنو (فهرست نسخ خطی این کتابخانه در دو جلد به زبانهای فارسی و عربی و شامل پنج هزار نسخه خطی از سوی مرکز تحقیقات فارسی منتشر شده است).
- کتابخانه درگاه پیرمحمد شاه در احمدآباد، گجرات (فهرست نسخ خطی عربی و فارسی این کتابخانه در هفت جلد به زبان اردو از طرف کتابخانه منتشر شده و همچنین فهرست میکروفیلمهای آن در مجموعه فهرست میکروفیلم نسخههای خطی کتابخانههای گجرات آماده چاپ است).
- کتابخانه درگاه عالیه چشتیه در احمدآباد، گجرات (فهرست میکروفیلمهای این کتابخانه نیز در مجموعه “فهرست میکروفیلم نسخههای خطی کتابخانههای گجرات” آماده چاپ است).
- کتابخانه درگاه عالیه مهدویه پالمپور در گجرات (این کتابخانه به عنوان بزرگترین مجموعه در زمینه مهدویت و موعود عالم شناخته میشود).
- کتابخانه مولانا آزاد دانشگاه اسلامی علیگره، دو جلد به زبانهای انگلیسی و فارسی.
- کتابخانه نواب مزمل الله خان در علیگره (آماده چاپ).
- کتابخانه جامعه همدرد در دهلی (شامل معرفی نسخه آماده چاپ است).
- کتابخانه آصفیه در حیدرآباد.
- کتابخانه خانقاه شاه ابوالخیر در دهلی (شامل معرفی نسخه آماده چاپ است).
- کتابخانه موزه سالار جنگ در حیدرآباد.
- کتابخانه بخش تاریخ پیشرفته دانشگاه اسلامی علیگره (فهرست میکروفیلمهای این بخش با عنوان جلد دوم فهرست میکروفیلم).
15- کتابخانه مدرسه سلطانیه در لکنو، با فهرستی از مخطوطات به نام کتابخانه مرحوم سید ابوالحسن، معروف به «ابو صاحب»، آماده انتشار است.
16- کتابخانه مدرسه الاواعظین در لکنو.
17- کتابخانه راجه محمودآباد (وقف آستان قدس) در لکنو، که فهرست نسخههای خطی آن شامل معرفی چهار هزار نسخه عربی و فارسی از سوی مرکز تحقیقات فارسی چاپ و منتشر شده است.
18- کتابخانه دارالندوه العلماء در لکنو، که فهرست نسخههای خطی آن در دو جلد فارسی و عربی شامل معرفی پنج هزار نسخه خطی توسط مرکز تحقیقات فارسی به چاپ رسیده است.
19- کتابخانه درگاه پیرمحمد شاه در احمدآباد، گجرات، که فهرست نسخههای خطی عربی و فارسی آن در هفت جلد به زبان اردو از طرف کتابخانه منتشر شده است. همچنین، فهرست میکروفیلمهای این کتابخانه در مجموعه فهرست میکرو فیلم نسخههای خطی کتابخانههای گجرات آماده چاپ است.
20- کتابخانه درگاه عالیه چشتیه در احمدآباد، گجرات، که فهرست میکروفیلمهای آن در مجموعه «فهرست میکرو فیلم نسخههای خطی کتابخانههای گجرات» آماده چاپ است.
21- کتابخانه درگاه عالیه مهدویه پالمپور در گجرات، که فهرست میکروفیلمهای آن به عنوان بزرگترین مجموعه در موضوع مهدویت و موعود عالم شناخته میشود.
22- کتابخانه مولانا آزاد دانشگاه اسلامی علیگره، در دو جلد به زبانهای انگلیسی و فارسی.
23- کتابخانه نواب مزمل الله خان در علیگره، که آماده چاپ است.
24- کتابخانه جامعه همدرد در دهلی، که شامل معرفی نسخهای آماده چاپ است.
25- کتابخانه آصفیه در حیدرآباد.
26- کتابخانه خانقاه شاه ابوالخیر در دهلی، که شامل معرفی نسخهای آماده چاپ است
27- کتابخانه موزه سالار جنگ در حیدرآباد.
28- کتابخانه بخش تاریخ پیشرفته دانشگاه اسلامی علیگره، که فهرست میکروفیلمهای این بخش با عنوان جلد دوم فهرست میکروفیلمها منتشر شده است.
29- کتابخانه دارالندوه العلماء در لکنو، که فهرست نسخههای خطی آن در دو جلد فارسی و عربی شامل معرفی پنج هزار نسخه خطی از سوی مرکز تحقیقات فارسی به چاپ رسیده است.
30- کتابخانه درگاه پیرمحمد شاه در احمدآباد، گجرات، که فهرست نسخههای خطی عربی و فارسی آن در هفت جلد به زبان اردو از طرف کتابخانه منتشر شده است. فهرست میکروفیلمهای این کتابخانه نیز در مجموعه فهرست میکرو فیلم نسخههای خطی کتابخانههای گجرات آماده چاپ است.
31- کتابخانه درگاه عالیه چشتیه در احمدآباد، گجرات، که فهرست میکروفیلمهای آن در مجموعه «فهرست میکرو فیلم نسخههای خطی کتابخانههای گجرات» آماده چاپ است.
32- کتابخانه درگاه عالیه مهدویه پالمپور در گجرات، که فهرست میکروفیلمهای آن به عنوان بزرگترین مجموعه در زمینه مهدویت و موعود عالم به شمار میآید.
33- کتابخانه مولانا آزاد دانشگاه اسلامی علیگره، در دو جلد به زبانهای انگلیسی و فارسی.
34- کتابخانه نواب مزمل الله خان در علیگره، که آماده چاپ است.
35- کتابخانه جامعه همدرد در دهلی، که شامل معرفی نسخهای آماده چاپ است.
36- کتابخانه آصفیه در حیدرآباد.
37- کتابخانه خانقاه شاه ابوالخیر در دهلی، که شامل معرفی نسخهای آماده چاپ است.
38- کتابخانه موزه سالار جنگ در حیدرآباد.
39- کتابخانه بخش تاریخ پیشرفته دانشگاه اسلامی علیگره، که فهرست میکروفیلمهای این بخش با عنوان جلد دوم فهرست میکروفیلم نسخههای خطی علیگره منتشر شده است.
بررسی فهرست مخطوطات هند نشان دهنده غنای فوقالعاده کتابخانههای این کشور در نگهداری و حفظ این آثار ارزشمند است. در این کتابخانهها هزاران نسخه خطی فارسی وجود دارد که بخشی از آنها در دوره سلطه کمپانی هند شرقی بریتانیا از هند خارج شده و بخش دیگری نیز در اثر گذر زمان و رطوبت تخریب یا آسیب دیدهاند. لذا برای شناسایی و ترویج این اسناد گرانبها، نیاز به استفاده بهینه از علوم مختلفی چون فیلولوژی، پالئوگرافی و کودیکولوژی احساس میشود.
جمع بندی
مرکز تخصصی کتاب خطی اوستا به عنوان یک مرکز معتبر در حوزه ارزیابی، خرید، کارشناسی و مرمت آثار مکتوب و هنری قدیمی، به حفظ و نگهداری میراث فرهنگی کشور اهتمام ویژهای دارد. تیم متخصص و مجرب ما با سالها تجربه در زمینه کارشناسی و مرمت آثار تاریخی، به علاقهمندان و مجموعهداران این امکان را میدهد تا با اطمینان و اعتماد به نفس از خدمات حرفهای ما بهرهمند شوند. برای دریافت مشاوره و برقراری ارتباط مستقیم با کارشناسان ما، از طریق راههای ارتباطی اعلام شده با ما تماس بگیرید و گامی مؤثر در جهت حفظ این گنجینههای فرهنگی بردارید.
